دیدن یخ روی لوله‌های پشت دستگاه برای خیلی‌ها نگران‌کننده است. این اتفاق می‌تواند از یک حالت ساده مثل رطوبت بالا و میعان شروع شود و تا ایرادهای جدی‌تر مثل کمبود گاز مبرد یخچال یا خرابی سیستم دیفراست ادامه پیدا کند.
در واقع باید گفت یخ‌زدگی همیشه یک معنا ندارد. گاهی فقط سطح لوله سرد است و رطوبت هوا روی آن می‌نشیند و یخ می‌زند. گاهی هم یخ‌زدگی نشانه این است که مدار سرمایش درست کار نمی‌کند و دستگاه مجبور شده بیش از حالت عادی کار کند.
برای این که دقیق تشخیص بدهید باید بدانید کدام لوله یخ زده است و یخ‌زدگی چقدر گسترده است. فرق دارد که فقط یک بخش کوتاه از لوله سرد شده باشد یا این که یخ تا نزدیک کمپرسور پیش آمده باشد. وقتی یخ‌زدگی زیاد باشد معمولا با نشانه‌هایی مثل خاموش نشدن موتور یخچال یا افت سرمایش هم همراه می‌شود و همان‌جا باید جدی‌تر بررسی کنید.
۱. تنظیم بیش‌ازحد پایین دمای یخچال و سرمای بیش‌ازحد داخل کابین
یکی از ساده‌ترین علت‌ها برای یخ زدن لوله‌ها این است که دما را بیش از حد پایین گذاشته‌اید. وقتی تنظیم بیش‌ازحد پایین دمای یخچال انجام شود کمپرسور مدت طولانی‌تری کار می‌کند و بعضی بخش‌های مدار بیش از اندازه سرد می‌شوند. نتیجه می‌تواند یخ بستن لوله‌های یخچال فریزر باشد. این موضوع مخصوصا وقتی هوا مرطوب باشد واضح‌تر دیده می‌شود چون رطوبت سریع‌تر روی سطح سرد یخ می‌زند.
همزمان ممکن است داخل کابین هم علائم سرمازدگی ببینید. مثلا سبزیجات یخ می‌زنند یا بطری آب نزدیک خروجی هوا یخ می‌بندد. این همان سرمای بیش‌ازحد داخل کابین است. در این حالت اول دما را در بازه منطقی بگذارید و به دستگاه زمان بدهید تا پایدار شود. اگر بعد از تنظیم درست همچنان یخ‌زدگی ادامه داشت باید احتمال خرابی قطعه کنترلی را بررسی کنید.
۲. خرابی ترموستات یخچال یا سنسور دما
اگر قطعه کنترل دما درست کار نکند ممکن است کمپرسور دیر قطع کند یا اصلا قطع نکند. این حالت همان چیزی است که بسیاری با عنوان کارکرد یکسره کمپرسور می‌شناسند. وقتی فرمان قطع صادر نشود مدار سرمایش بیش از نیاز کار می‌کند و بخش‌هایی از مسیر سرد می‌تواند یخ بزند.
بنابراین خرابی ترموستات یخچال یکی از علت‌های مستقیم در یخ‌زدگی لوله‌ها است. در مدل‌هایی که سنسور دما دارند مشکل می‌تواند از سنسور یا سیم‌کشی باشد. اگر سنسور دما مقدار واقعی را اشتباه ببیند دستگاه تصور می‌کند هنوز به دمای کافی نرسیده است.
در نتیجه کمپرسور را روشن نگه می‌دارد و یخ‌زدگی روی لوله‌ها یا پشت یخچال بیشتر می‌شود. اگر احساس می‌کنید دما بی‌دلیل پایین می‌رود یا قطع و وصل منطقی ندارید این بخش ارزش بررسی دارد.
۳. خرابی فن اپراتور و گردش نامناسب هوا
در بسیاری از یخچال‌های جدید یک فن وظیفه پخش هوای سرد را دارد. اگر فن درست کار نکند هوا در مسیر طبیعی خود حرکت نمی‌کند. نتیجه این می‌شود که یک نقطه خیلی سرد می‌شود و نقطه دیگر گرم می‌ماند. در چنین شرایطی یخ یا برفک روی بخش‌هایی از مسیر سرمایش بیشتر جمع می‌شود و شما ممکن است هم یخ‌زدگی پشت دستگاه را ببینید و هم افت عملکرد سرمایش را تجربه کنید.
وقتی جریان هوا درست نباشد کمپرسور هم معمولا بیشتر کار می‌کند چون حسگر یا ترموستات از دمای نامتعادل نتیجه می‌گیرد که هنوز باید سردتر کند. این چرخه می‌تواند به خاموش نشدن موتور یخچال منجر شود. اگر فریزر خیلی سرد است اما بخش یخچال به‌خوبی خنک نمی‌شود یا روی دیواره پشتی یخ ضخیم می‌بینید احتمال مشکل فن یا مسیر هوا را جدی بگیرید.
۴. گرفتگی سیستم تخلیه آب
یخچال‌ها معمولا مسیر تخلیه دارند تا آب حاصل از ذوب شدن برفک خارج شود. اگر این مسیر با آلودگی یا ذرات غذا بسته شود آب در همان ناحیه می‌ماند. آب ماندگار در محیط سرد به‌تدریج یخ می‌زند و می‌تواند به اطراف سرایت کند.
در این حالت ممکن است هم روی دیواره پشتی یخ ببینید و هم نشتی از پایین یا چکه در پشت دستگاه ایجاد شود. وقتی آب درست تخلیه نشود دستگاه مجبور نیست لزوما گاز کم داشته باشد. اما در ظاهر مشکل شبیه ایرادهای بزرگ‌تر دیده می‌شود.
اگر یخ‌زدگی بیشتر در پشت کابین یا نزدیک مسیرهای زیرین است بررسی تخلیه آب یک قدم منطقی است. پاک کردن مسیر با آب ولرم می‌تواند موقتا کمک کند. اگر مشکل مدام برگردد باید علت گرفتگی یا ایراد مجموعه دیفراست بررسی شود.
۵. بسته نشدن درب و خرابی نوار درزگیر
وقتی درب خوب بسته نشود هوای گرم و مرطوب وارد کابین می‌شود. این هوا هم باعث افزایش رطوبت داخل می‌شود و هم به دستگاه فشار می‌آورد تا بیشتر کار کند. در نتیجه هم امکان یخ‌زدگی داخل و پشت بیشتر می‌شود و هم احتمال چکه و تشکیل یخ روی سطوح سرد بالا می‌رود. در این حالت ممکن است هم روی دیواره پشتی یخ ببینید و هم در پشت دستگاه ردی از یخ روی لوله سرد.
خرابی لاستیک دور درب یا کثیفی همان ناحیه می‌تواند همین مشکل را ایجاد کند. اگر روی طبقات شیشه‌ای قطره‌های زیاد می‌بینید یا داخل کابین خیلی مرطوب است این نشانه خوبی برای نشتی هوا است. تمیز کردن لاستیک و اطمینان از هم‌سطح بودن در گاهی کل مشکل را حل می‌کند.
۶. کمبود گاز مبرد یخچال و نشتی گاز
وقتی کمبود گاز مبرد یخچال اتفاق می‌افتد معمولا یک نشتی هم پشت آن است. افت گاز باعث می‌شود تعادل فشار و دمای مدار به‌هم بخورد و برخی نقاط بیش از حد سرد شوند. این موضوع می‌تواند به کاهش فشار گاز مبرد منجر شود و در نتیجه روی یک بخش از مسیر سرمایش یخ‌زدگی واضح ایجاد کند.
| بخش / قطعه معیوب | نشانه مشکل | علت اصلی | راهکار |
|---|---|---|---|
| تنظیمات دما | سرمای بیش‌ازحد کابین و یخ‌زدگی لوله‌ها | تنظیم دمای یخچال روی مقادیر بسیار پایین | تنظیم مجدد دما در بازه استاندارد و بهینه |
| ترموستات / سنسور دما | کارکرد یکسره کمپرسور، افت مداوم دما | خرابی قطعه کنترلی، سنسور یا خطای سیم‌کشی | بررسی عملکرد ترموستات یا سنسور و تعویض در صورت خرابی |
| فن اواپراتور | یخ‌زدگی نقطه‌ای، افت سرمایش بخش یخچال | خرابی فن، مانع در مسیر یا عدم گردش هوا | رفع مانع، بررسی موتور فن و تعویض در صورت خرابی |
| سیستم تخلیه آب | تجمع آب، یخ‌زدگی کف کابین و چکه در پشت | گرفتگی مسیر تخلیه برفک با آلودگی یا رسوب | پاکسازی و شستشوی مسیر تخلیه با آب ولرم |
| لاستیک درزگیر درب | رطوبت بالا، تشکیل برفک، ورود هوای گرم | فرسودگی، پارگی یا کثیفی لاستیک دور درب | تمیز کردن، رگلاژ یا تعویض نوار درزگیر |
| مبرد (گاز یخچال) | یخ‌زدگی غیرعادی در بخشی از مدار سرمایش | نشتی گاز و برهم خوردن تعادل فشار و دما | نشت‌یابی تخصصی و شارژ مجدد گاز مبرد |
در چنین حالت‌هایی گاهی یخ نزدیک یک نقطه خاص شکل می‌گیرد و همیشه همان‌جا تکرار می‌شود. همزمان ممکن است علائم دیگری هم ببینید. این همان گردش نامناسب گاز در مدار است که دستگاه را مجبور می‌کند بیشتر کار کند. اگر در اطراف اتصالات رد روغن یا چربی غیرعادی دیدید احتمال نشتی بالا می‌رود چون در برخی نشتی‌ها همراه مبرد مقدار کمی روغن هم بیرون می‌آید.
نتیجه‌گیری
دلیل یخ زدن لوله‌های پشت یخچال همیشه یک علت ثابت ندارد. گاهی این یخ‌زدگی صرفا نتیجه رطوبت بالا و سرمای سطح لوله است و با تنظیم درست دما و کاهش باز و بسته شدن در برطرف می‌شود. اما اگر یخ‌زدگی لوله‌های پشت یخچال تکرار شود، ضخیم شود یا همراه با خاموش نشدن موتور یخچال و افت سرمایش باشد احتمال مشکل فنی جدی‌تر مطرح می‌شود.
